Autor: Damian Szymon Nitecki
Film „Tomiris” z 2019 r.
Informacje o Tomyris mamy od Herodota, Strabona i Poliajnosa. Ze źródeł tych wiadomo, że Tomyris była królową Massagetów w VI w. p.n.e. Zgodnie z nimi król Persji, Cyrus II Wielki proponował Tomyris małżeństwo. Niestety dla niego ta odmówiła. Wówczas rozpoczął przygotowania do wojny z Massagetami. Doradcy Cyrusa II Wielkiego doradzili mu przygotowanie zasadzki nad Jaksartesem (obecnie Syr – Daria). Król Persji rozbił tam obóz, pozostawiając w nim szczupłe siły, jak również spore zapasy żywności i wina. Armia Massagetów pod dowództwem syna Tomyris, Spargapisesa zdobyła perski obóz i upiła się do nieprzytomności winem. Warto nadmienić, że nie była ona przyzwyczajona do jego picia. Następnie Cyrus II Wielki przypuścił atak na upitych Massagetów. Persowie zabili wielu Massagetów, a jeszcze większą ich liczbę włącznie ze Spargapisesem wzięli do niewoli.
Gdy Tomyris dowiedziała się o zdradzieckim ataku Persów i samobójczej śmierci swojego syna rzuciła wyzwanie Cyrusowi II Wielkiemu. Następnie doszło do bitwy pomiędzy wojskiem Massagetów pod wodzą Tomyris a armią perską pod komendą Cyrusa II Wielkiego zakończonej zwycięstwem Massagetów w 529 r. p.n.e. Cyrus II Wielki poległ w bitwie z ręki samej Tomyris. Według Herodota Tomyris odcięła Cyrusowi głowę, którą następnie zanurzyła w bukłaku napełnionym krwią, wypowiadając te słowa: „Zgubiłeś mnie, choć pozostałam wśród żywych i zwyciężyłam Cię w bitwie, tak jak przebiegłością zgubiłeś mojego syna. Więc teraz ja, jak przyrzekłam, napoję Ciebie krwią”.
Tomyris świetnie jeździła konno i była znakomitą wojowniczką. Specjalizowała się w walce konnej. Była też wybitnym dowódcą. Umiała odpowiednio pokierować szarżą ciężkiej jazdy Massagetów w bitwie. Zwycięstwo nad Cyrusem II Wielkim i doszczętne zniszczenie armii perskiej było rezultatem świetnego dowodzenia Tomyris. Nie pomogła jego sława wybitnego wodza i wcześniejsze łatwo odniesione zwycięstwa i podboje. Co ciekawe Massageci mieli dużo lepszą jazdę konną niż Persowie. Dysponowali ruchliwymi i manewrowymi oddziałami lekkozbrojnych konnych łuczników i ciężką jazdą lansjerów przeprowadzającą decydujące uderzenie podczas szarży. Massageci stosowali taktykę zbliżoną do późniejszych Partów polegającą na osłabieniu przeciwnika ostrzałem lekkozbrojnych konnych łuczników, a następnie przeprowadzeniu szarży z użyciem ciężkiej jazdy złożonej z lansjerów. Taktyka późniejszych Partów była doskonale znana Tomyris. Co ciekawe ona i jej jeźdźcy jeździli konno nie używając strzemion i siodeł! To również niebywały wyczyn!
Bibliografia
Źródła
Herodotus, The Histories (Greek), Perseus Digital Library, Cambridge – Harvard 1920.
Herodotous, The Histories (English), Perseus Digital Library, ed. A. D. Godley, Cambridge – Harvard 1920.
Poliajnos, Podstepy wojenne, Biblioteka Antyczna, tłum. M. Borowska, Warszawa 2003.
Strabo, Geographica (Greek), Perseus Digital Library, ed. A. Meineke, Leipzig 1877.
Starabo, Geography (English), Perseus Digital Library, ed. H.C. Hamilton, Esq., W. Falconer, London 1903.
