Autor: Damian Szymon Nitecki
Pomnik cesarza Trajana pozującego w stroju wojskowym przed amfiteatrem w Colonia Ulpia Traiana w Parku Archeologicznym Xanten we współczesnych Niemczech
Marcus Ulpius Traianus rozpoczął karierę jako tribunus militum kiedy jego ojciec Marcus Ulpius Traianus był legatem Augusta w randze propretora Syrii w latach 76-77 n.e. Następnie podczas buntu propretora Germanii Superior Lucjusza Antoniusza Saturnina (Lucius Antonius Saturninus) stanął po stronie cesarza Domicjana, za co został nagrodzony konsulatem w 91 r. n.e. Cezarem został w 98 r. n.e. Bez wątpienia był to wybitny rzymski dowódca z czasów Domicjana i wczesnego okresu Antoninów. W swojej karierze wojskowej wygrał sześć wojen: tłumił powstanie Saturninusa w 89 r., bellum Suebicum w latach 97-101 n.e., prima bellum Dacicum w latach 101-102 n.e., secunda bellum Dacicum w latach 105-106 n.e., bellum Parthicum w latach 114-115 n.e. i tłumił powstanie partyjskie w latach 116-117 n.e. W karierze przegrał tylko jedną bitwę, tj. oblężenie Hatry w 117 r. n.e. Podczas pierwszej wojny dackiej wygrał dwie duże bitwy: trzecią bitwę pod Tapae z wojskiem Daków w 101 r. n.e. i bitwę pod Adamclisi z wojskiem Daków, Bastarnów i Roksolanów w 101 r. n.e. W drugiej wojny dackiej zdobył stolicę Dacji, Sarmizegetusę w 106 r. n.e. W ciągu dwóch wojen dackich podbił bogatą w złoża złota Dację i utworzył z niej nową prowincję Cesarstwa Rzymskiego. W okresie jego rządów jeden z jego wyższych oficerów Aulus Cornelius Palma Frontonianus zaanektował do Cesarstwa Rzymskiego Arabię Petreę w 106 r. n.e. Następnie Trajan wygrał wojnę partyjską w latach 114-115 n.e. W rezultacie zdobył bajeczne skarby stolicy Królestwa Partów – Ktezyfontu i przyłączył nowe terytoria do Cesarstwa Rzymskiego. W ten sposób powstały prowincje: Armenia, Mezopotamia, Media Atropatene i Babilonia. Za jego czasów Cesarstwo Rzymskie osiągnęło swój maksymalny zasięg terytorialny i znajdowało się u szczytu swojej potęgi. Pod koniec życia był zmuszony tłumić rewoltę partyjską w latach 116-117 n.e. W jej trakcie wygrał dużą bitwę pod Ktezyfontem z wojskiem Partów pod dowództwem Sanatrukesa w 116 r. n.e. Trajan pokierował wówczas decydującą szarżą jazdy rzymskiej osobiście uczestnicząc w walce i zabijając w pościgu Sanatrukesa. Kiedy Trajan tłumił powstanie na południu w między czasie jeden z jego oficerów Lusius Quietus na czele numeri Maurorum stłumił powstanie partyjskie w północnej Mezopotamii. Następnie cesarz Trajan pomaszerował na północ i połączył swój korpus wojska z armią Katyliusza Sewera, a później w 117 r. n.e. przystąpił do oblężenia ostatniego ogniska oporu Partów – pustynnej i niedostępnej twierdzy Hatry. Niestety oblężenie z powodu braku dostatecznej ilości wody zakończyło się fiaskiem. Wojsko Trajana nie poniosło znacznych strat, ale zmuszone było odstąpić od oblężenia. Oblężenie Hatry była to jedyna przegrana bitwa cesarza Trajana w całej jego karierze wojskowej. Senat obdarzył cesarza Trajana tytułem „Optimus Princeps” („Najlepszy Cesarz”). W późniejszych czasach, do nowo wybranego cesarza rzymskiego kierowano formułkę: „Sis felicior Augusto, melior Traiano” – bądź szczęśliwszy od Augusta, lepszy od Trajana. Zmarł 9 sierpnia 117 r. n.e. u brzegów Cylicji z powodu udaru mózgu podczas powrotu z wojny przeciw Partom. Jego prochy pochowano u podstawy kolumny jego imienia w Rzymie.
Bibliografia
Źródła
Cassius Dio Cocceianus, Historiae Romanae (Greek), Perseus Digital Library, ed. E. Cary, H. B. Foster, London – New York 1914.
Malalas John, The Chronicle (English), trans. E. Jeffreys, M. Jeffreys, R. Scott, B. Croke, J. Ferber, S. Franklin, A. James, D. Kelly, A. Moffatt, A. Nixon, Melbourne 1986.
Plinius Gaius Caecilius Secundus (Minor), Letters (Latin), Perseus Digital Library.
Literatura
Bennett J., Trajan. Optimus Princeps, Bloomington 2001.
Bowersock G. W., Roman Arabia, Harvard 1983.
Byra M., Wojna partyjska Trajana (114 – 117 r. n.e.). Punkt zwrotny w dziejach ekspansjonizmu rzymskiego, Oświęcim 2019.
Dubicki A., Wojny dackie, 101 – 106 n.e., Zabrze – Tarnowskie Góry 2013.
Lepper F. A., Trajan’s Parthian War, London – Oxford 1948.
Pruszczyk J., Trajan: Cesarstwo Rzymskie u szczytu potęgi, Histmag.org, 11-01-2016.
Schmitz M., The Dacian Threat, 101 – 106 AD, Armidale 2005.
Strobel K., Kaiser Traian: Eine Epoche der Weltgeschichte, Regensburg 2010.
