Autor: Damian Szymon Nitecki
„Gabiene 316 p.n.e.” M. Piekarski
Hypaspiści najprawdopodobniej za czasów Aleksandra III Wielkiego przekształcili się w Argyraspides. Pierwsze wzmianki o tych oddziałach pojawiają się w kontekście bitwy pod Gaugamelą w 331 r. p.n.e., ale wydaje się to po prostu anachroniczną pomyłką Diodora. Justyn i Kurcjusz Rufus wspominają o ozdobieniu tarcz przed wojną Aleksandra Macedońskiego w Indiach srebrnymi okuciami. Termin ten pojawia się ponownie w opisie buntu w 324 r. p.n.e. w relacji Flawiusza Arriana, być może w kontekście nowo sformowanych jednostek perskiej gwardii Aleksandra.
Oddziały te miały przynieść splendor dla władzy Argeady – pragnął dorównać przepychem nie tylko dawnym zastępom Wielkiego Króla, ale i legendarnym herosom spod Troi. Wydzielony oddział Argyraspidów wyróżniał się wyjątkową posturą fizyczną i był ustawiony na audiencjach królewskich w bezpośredniej obstawie wodza. Za przekształceniem Hypaspistów w Argyraspidów przemawia ich liczebność wynosząca 3000 kombatantów w obu oddziałach, przy czym jako formacja elitarna nie mieli oni problemu z doborem najlepszych rekrutów z jednostek liniowych. Co ciekawe również dowódca Argyraspidów, Antygenes, jest wzmiankowany jak dowódca jednej z chiliarchii (1000-osobowego) Hypaspistów w trakcie wojny indyjskiej. Ostatnim argumentem za prostą sukcesją jest wiek żołnierzy. Bowiem wszystkie źródła podkreślają ich zaawansowane lata. Najmłodsi weterani mieli być po pięćdziesiątce, przeważali 60-latkowie, najstarsi zaś przekraczali 70 lat! Pierwsze szlify żołnierskie mieli zdobywać jeszcze za czasów Filipa II Macedońskiego, a przekraczając Hellespont wraz z Aleksandrem III Wielkim, byli częstokroć po czterdziestce.
Nie ma dalszych wzmianek o Srebrnych Tarczach za życia Aleksandra III Wielkiego. Ponownie wraz z dowódcą pojawiają się podczas kampanii egipskiej Perdikkasa. Za udział w walkach nad Nilem Antygenes został nagrodzony satrapią Suzjany, a następnie w 320 r. p.n.e. dostał rozkaz przetransportowania na czele Argyraspidów zawartości skarbca w Suzie na zachód. Tak rozpoczęła się epopeja tej niezwykłej jednostki wojskowej.
Gwoli ścisłości istnieje również inna hipoteza dotycząca powstania formacji Argyraspidów, której podstawą jest brak jakiegokolwiek informacji w źródłach o jej udziale w ekspedycji indyjskiej w latach 327 – 325 r. p.n.e. Ta nieobecność jest zaskakująca, biorąc pod uwagę znaczenie jednostki po śmierci Aleksandra III Wielkiego. Hipoteza ta zakładała, że pomiędzy odejściem z Suzy w 320 r. p.n.e. a pojawieniem się w Cylicji w 317 r. p.n.e. Antygenes i Teutamos utworzyli z największych zabijaków armii macedońskiej „wolną kompanię”, podkreślając swój związek z dziedzictwem Aleksandra III Wielkiego przez ozdabianie tarcz srebrem. Taki charakter tłumaczyłby zachowanie Argyraspidów oraz zamiłowanie do przygód, tumultów i grabieży. Dlatego jest prawdopodobne, że część z weteranów, którzy opuścili Suzę, nie służyła w armii Eumenesa. Rotacja była skutkiem strat i dezercji przy jednoczesnym napływie nowych chętnych.
Srebrne Tarcze w toku wieloletnich kampanii stali się zadziwiającą formacją, łączącą macedoński konserwatyzm i najemniczy styl życia. Z biegiem lat wiekowi weterani wykorzenili się całkowicie ze społeczeństwa i stali się wierni jedynie swoim towarzyszom broni. Korzystanie z usług weteranów było wszakże dla wodzów niezwykle kłopotliwe, przejawiali bowiem krnąbrność wobec do dowódców. Uwaga Justyna, że Argyraspidzi uważali służbę za haniebną i niechętnie służyli kolejnym wodzom, prawdopodobnie była trafna.
Bibliografia
Źródła
Arrianus Flavius, Anabasis Alexandri (Greek), Perseus Digital Library, ed. A. G. Roos, Lipsiae 1907.
Justynus Junianus Marek, Zarys dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa, przeł., wstęp i komentarz I. Lewandowski, Warszawa 1988.
Literatura
Lock R. A., The Origins of the Argyraspids, „Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte”, Bd. 26, H.3, 1977.
Ma J., Chaironeia 338: Topographies of Commemoration, „Journal of Hellenic Studies”, 128, 2008.
Piekarski M., Gabiene 316 r. p.n.e., Warszawa 2021.
