Autor: Artur Louis Klimko
Hannibal Barkas i armia kartagińska. Mal. Mariusz Kozik
Hannibal Barkas urodził się w Kartaginie, na terenie dzisiejszej Tunezji około 247 roku p.n.e. Pochodził z potężnego kartagińskiego rodu Barkidów. Jego ojciec, Hamilkar „Piorun”, dowodził w pierwszej wojnie punickiej (264-241 p.n.e.). Po klęsce Kartaginy w wojnie przeciwko Rzymianom, Hamilkar poświęcił się poprawie losów swojej rodziny i warunków życia w Kartaginie. Hannibal w wieku 9 lat poprosił ojca, by ten zabrał go ze sobą na wyprawę do Hiszpanii. Przyrzekł Hamilkarowi wieczną wrogość wobec Republiki Rzymskiej. Dowództwo objął w 221 roku p.n.e., po śmierci Hazdrubala Starszego. Hannibal poszerzał kartagińskie posiadłości w Hiszpanii. Zajął m.in. sprzymierzone z Rzymem miasto Sagunto 219 p.n.e. co doprowadziło do II wojny punickiej (218-201 p.n.e.). Barkas wyruszył z Hiszpanii z 60-tysięczną armią (w tym słonie bojowe) przez Pireneje, południową Galię i Alpy Zachodnie do Italii. Po przekroczeniu Alp, w listopadzie 218 roku p.n.e. Hannibal pokonał w bitwie nad rzeką Ticinus, siły rzymskie dowodzone przez konsula Korneliusza Scypiona. Następnie zwyciężył armię drugiego konsula Tyberiusza Semproniusza Longusa nad rzeką Trebią. Po ostrej zimie doszło do kolejnych zwycięstw: nad jeziorem Trazymeńskim i pod Kannami 2 sierpnia 216 roku p.n.e. Po tej ostatniej porażce wojska rzymskie unikały otwartej bitwy. Przez kolejnych 10 lat Barkida walczył w Italii. Nie zajął Rzymu. W 204 roku p.n.e. Scypion Afrykański Starszy dopłynął do Kartaginy, w związku z czym Hannibal wycofał się z Italii. Przegrał w bitwie pod Zamą w 202 roku p.n.e. pokonał jego wojska. Niedawno, 19 października była jej rocznica. Barkas przez pewien czas pozostał w Kartaginie, jednak rzymskie knowania zmusiły go do schronienia się na dworze seleukidzkiego władcy Antiocha III Wielkiego. Po klęsce Seleucydów w wojnie z Rzymem w 189 roku p.n.e. Hannibal uciekł do Bitynii, gdzie niestety popełnił samobójstwo, wypijając truciznę. Dostał ją podobno od ojca i nosił zawsze w pierścieniu, aby nie wpaść w ręce Rzymian. Przed śmiercią miał rzec słynne słowa: „Uwolnijmy Rzymian od ich długiego niepokoju, skoro twierdzą, iż zbyt długo jest czekać na śmierć starego człowieka”.
„Scypion spytał Hannibala, kto jest największym dowódcą. W odpowiedzi Hannibal ogłosił najwspanialszym Aleksandra Macedońskiego, który kroczył przez niezbadane terytoria z niewielkim wojskiem, przekraczając granice ludzkich pragnień. Gdy Scypion spytał, którego dowódcę umieścił by tuż za nim, Hannibal wymienił Pyrrusa, gdyż uczył, jak zakładać obozy, i sztuki zwyciężania. Wtedy Scypion spytał, kto jest trzecim z kolei, a wówczas Hannibal wymienił siebie. Śmiejąc się, Scypion spytał, jakie przyznałby sobie miejsce, gdyby pokonał jego, Scypiona. Wówczas, bez wątpienia – odpowiedział Hannibal – umieściłbym siebie przed wszystkimi innymi dowódcami.”
~ Liwiusz XXXV, 14
„Przez szesnaście lat prowadził wojnę przeciwko Rzymianom w Italii bez przerwy i w całym tym okresie nigdy nie zwolnił swojej armii ze służby w polu. Zarazem utrzymywał te liczne tłumy pod kontrolą, a wolny od niechęci wobec niego lub wobec kogokolwiek innego. W dodatku było tak, mimo że zatrudniał oddziały, które należały nie tylko do obcych krajów, ale także do różnych ras. Prowadził ze sobą Afrykanów, Hiszpanów, Celtów, Liguryjczyków, Italów i Greków, ludzi, którzy naturalnie nie mieli ze sobą nic wspólnego, jeśli chodzi o prawo, zwyczaje, język czy w jakikolwiek inny sposób. Co więcej – dzięki umiejętnościom przywódczym potrafił narzucić swój autorytet pojedynczym głosem i własną wolą nawet ludziom tak całkiem różnego pochodzenia. Osiągnął to w stale zmieniających się warunkach, często korzystając z pomyślnych wiatrów fortuny, ale również wtedy, gdy wiatr zmienił kierunek na przeciwny.”
~ Polibiusz, 9.22 – 26
Bibliografia
Źródła
Livius Titus, Ab Urbe condita libri CXLII (Latin), liber XXI – XXX, Perseus Digital LIbrary, ed. W. Weissenborn, H. J. Müller, Leipzig 1884.
Polybius, Histories (Greek), Perseus Digital Library, ed. Theodorus Büttner-Wobst after L. Dindorf, Leipzig 1893.
Literatura
Baker G., Hannibal, New York 1929.
Bradford E., Scullard H. H., Hannibal, New York – London 1981.
Caven B., The Punic Wars, New York 1980.
Charles – Picard G., Hannibal, Warszawa 1971.
Cottrell L., Hannibal: enemy of Rome, New York 1992.
Daly G., Cannae : the experience of battle in the second Punic War, London 2002.
De Beer G., Hannibal: Challenging Rome’s Supremacy, New York 1969.
De Beer G., Hannibal: The Struggle for Power in the Mediterranean, London 1974.
Dodge T. A., Hannibal, Boston 1891.
Garland R., Hannibal, London 2010.
Goldsworthy A., Cannae: Hannibal’s Greatest Victory, London 2001.
Hoyos D., Hannibal’s dynasty power and politics in the western Mediterranean, 247–183 BC, London 2003.
Hoyos D., Hannibal : Rome’s greatest enemy, Exeter 2008.
Kęciek K., Wojna Hannibala, Warszawa 2005.
Kluth A., Hannibal and Me: What History’s Greatest Military Strategist Can Teach Us About Success and Failure, New York 2011.
Lamb H., Hannibal: one man against Rome, New York 1958.
Lancel S., Hannibal, Oxford 1999.
Lazenby J. F., Wojna Hannibala. Historia militarna drugiej wojny punickiej, tłum. T. Ładoń, Oświęcim 2015.
MacDonald E., Hannibal: A Hellenistic Life, New Haven 2015.
Mahaney W., Hannibal’s odyssey: environmental background to the alpine invasion of Italia, New York 2008.
N. Hunt P., Hannibal, New York 2017.
Prevas J., Hannibal crosses the Alps : the invasion of Italy and the Punic Wars, Cambridge 2001.
Sikorski J., Kanny 216 r. p.n.e., Warszawa 1984.
Toynbee A., Hannibal’s Legacy, London 1965.
Wolny M., Hannibal w Italii. Studia nad uwarunkowaniami początkowych sukcesów kartagińskich, Olsztyn 2007.
