Autor: Damian Szymon Nitecki
Mapa Księstwa Gniewkowskiego
Tymczasem po zwycięskiej kampanii gniewkowskiej Władysław Biały dalej rozwijał działania wojenne. Planował atak na Inowrocław. Udało mu się zorganizować zasadzkę na posiłki starosty sieradzkiego Jaśka Kmity pod Inowrocławiem idące na pomoc Sędziwojowi VI Pałuce z Szubina. W rezultacie jego zbrojni przejęli tabory i skarb Jaśka Kmity. Zgromadziwszy swoje wojsko wyruszył następnie w stronę Inowrocławia. Książę przed rozpoczęciem kampanii inowrocławskiej rozbudował własną armię. Oprócz chorągwi rycerzy burgundzkich (ok. 1600 konnych rycerzy) i Księstwa Gniewkowskiego (ok. 400 konnych rycerzy) oraz jego straży przybocznej (ok. kilkudziesięciu konnych rycerzy) znalazły się w niej chorągwie złożone ze zbrojnych mieszczan gniewkowskich i kmieci z ziemi gniewkowskiej o sporej wartości bojowej. Oszacowuje oddziały Władysława Białego na ok. 3 – 4 tys. ludzi. Następnie pod Gniewkowem pomiędzy Wierzchosławicami a Wielowsią w 1375 r. doszło do bitwy spotkaniowej między wojskiem Władysława Białego a pospolitym ruszeniem z Królestwa Polski. Podejrzewam, że po obu stronach łącznie uczestniczyło w niej ok. 10 tys. zbrojnych. Jak można sądzić armią polską dowodził Sędziwoj VI Pałuka z Szubina, ale ważną rolę wśród jego dowódców – podkomendnych pełnili starosta brzesko – kujawski Bartosz z Wezenborga i starosta sieradzki Jaśko Kmita. Zastanawiające jest fakt, że kronikarz Janko z Czarnkowa nie podaje opisu bitwy, a jedynie przybliża jej rezultat. Według jego relacji bitwa była bardzo jednostronna i nie trwała długo, gdyż oddziały Białego wnet uciekły z pola walki. Wersji Janka przeczą cztery dowody. Pierwszym z nich pominięcie opisu przebiegu bitwy, co wskazuje na próbę manipulacji faktami i przedstawianie propagandy andegaweńskiej przez niego. Drugim jest fakt, że druga wojna na Kujawach trwała jeszcze dwa lata. Jeśli bitwa pod Gniewkowem była tak jednostronna to czemu wojna trwała potem jeszcze dwa lata? Trzecim dowodem jest nie utracenie mimo przegranej bitwy pod Gniewkowem przez Władysława Białego inicjatywy strategicznej czego dowodzi zorganizowanie przez niego jeszcze dwóch ofensywnych kampanii w 1375 r. Czwarty dowód stanowi wyszczególnienie dowódców polskich Bartosza z Wezenborga i Jaśka Kmity w opisie starcia, co dowodzi że odegrali oni w nim ważną rolę i ostatecznie przechylili szalę zwycięstwa na stronę polską. To pozwala sądzić, że bitwa pod Gniewkowem miała przynajmniej dwie fazy. W pierwszej fazie toczyły się zaciekłe i wyrównane walki między chorągwiami obu walczących stron, w drugiej fazie strona polska użyła doborowych, o dużej wartości bojowych chorągwi ziemi brzesko – kujawskiej i chorągwi ziemi sieradzkiej, które doprowadziły do uzyskania przewagi przez stronę polską w bitwie i jej wygrania. Wojsko Władysława Białego wprawdzie zostało rozbite, lecz nie poniosło tak wielkich strat jak napisał to Janko z Czarnkowa. Książę z częścią sił zmyliwszy pościg wojska polskiego przybył w okolice Nieszawy (Małej Nieszawki) i przeprawił się okrętami na drugi brzeg Wisły i udał się do zamku Złotoria. Mimo to część wojska księcia ścigana do przewozu pod Toruniem nie umknęła przed pościgiem. Niektórzy spośród nich dostali się do polskiej niewoli, a inni zostali zabici. Do niewoli polskiej dostali się niektórzy możni i rycerzy burgundzcy. Zainteresował się nimi Filip II Śmiały. Polecił on 18 kwietnia 1380 r. Bertrandowi z Chartres pojechać na Węgry i do Czech w celu ich oswobodzenia „i innych więźniów w kraju polskim”.
Bibliografia
Źródła
Joannis de Czarnkow, Chronicon Polonorum, [w:] Monumenta Poloniae Historica, t. II, Lwów 1872; Kronika Janka z Czarnkowa, tłum. J. Żerbiłło, Kraków 1996.
Literatura
Śliwiński J., Władysław Biały (1327/1333 – 20 luty 1388). Ostatni książę kujawski. Największy podróżnik spośród Piastów, Kraków 2011.
