Autor: Damian Szymon Nitecki
Kynane. Rys. Joan Francesc Oliveras
Życiorys
Kynna zwana też Kynane była to córka Filipa II Macedońskiego i Eurydyki II (Audaty), córki króla illiryjskich Dardanów Bardylisa I oraz przyrodnią siostrą Aleksandra III Wielkiego. Urodziła się w 358 r. p.n.e. Była świetnie wyćwiczona w sztuce jeździeckiej, szermierce i łowiectwie. Dowodziła armiami i brała udział w regularnych starciach. Towarzyszyła ojcu podczas wojny illiryjskiej w połowie lat 40. IV w. p.n.e. W jej trakcie wyróżniła się podczas decydującej bitwy zabijając illiryjską królową celnym cięciem w gardło. Zabiła też wielu uchodzących z pola walki wojowników Illirów. W 339 r. p.n.e. z rozkazu Filipa II Macedońskiego poślubiła byłego króla Macedonii i swojego bratanka Amyntasa IV, syna Perdikkasa III. Urodziła mu córkę Adeę (Eurydykę III), którą zaprawiała w sztuce wojennej. Ich małżeństwo nie trwało długo, gdyż Amyntas rychło zmarł. Po powrocie z wojny w Grecji Aleksander Wielki zgromadził dowody świadczące o zamieszaniu Amyntasa w spisek. Został on następnie stracony z rozkazu Aleksandra Wielkiego w 335 r. p.n.e. Owdowiała Kynane została następnie przyrzeczona jako nagroda przez Aleksandra Wielkiego królowi Agrianów Langarosowi za jego zasługi w złupieniu i spustoszeniu kraju illiryjskiego szczepu Autariatów. Langaros po powrocie do domu zachorował i umarł. Kynane nie podjęła próby związania się z drugim mężem.
Po śmierci Aleksandra III Wielkiego
Gdy Aleksander Wielki zmarł w Babilonie, a diadochowie wszczęli między sobą wojnę Kynane zimą 322 r. p.n.e. planowała wydać za mąż swoją piętnastoletnią córkę za przyrodniego brata Filipa III Arridajosa, kiedy ten został wybrany nowym królem Macedonii. W tym celu zebrała nieliczne wojsko i wyruszyła z Pelli do Azji wykazując się energicznością, zdecydowaniem i wielką odwagą. Następnie przekroczyła tracką rzekę Strymon. Po jego przekroczeniu doszło do starcia z armią Antypatra, usiłującego ją powstrzymać i zastępującego jej drogę. W rezultacie rozbiła jego wojsko, a następnie przebyła Hellespont, dążąc do zmierzenia się z kolejną armią macedońską. Chiliarcha Perdikkas, syn satrapy Myzji Orontesa i jeden z diadochów podjął kroki w celu powstrzymania Kynane. Wysłał wojsko pod dowództwem swojego brata Alketasa, które wyszło na spotkanie armii Kynane. Nie zrobiła na niej wrażenia ani liczebność jego sił, ani świetne uzbrojenie jego żołnierzy. Jak trafnie napisał Poliajnos: „Odważnie stanęła do boju – wolała bowiem raczej polec, niżli był świadkiem, jak ród Filipa pozbawiony jest władzy” (Poliajnos, VIII, 60). Godny podkreślenia jest fakt, że macedońscy żołnierze gdy zobaczyli Kynane, poczuli wstyd i jęli żałować, że wystąpili do walki. Niestety mimo dzielnej postawy jej armia została pokonana przez wojsko Alketasa. Kynane wraz z córką dostała się do jego niewoli. Ten na rozkaz Perdikkasa pozbawił ją życia. Wywołało to bunt wśród żołnierzy macedońskich. Ich postawa uratowała życie Eurydyce III oraz zmusiła Perdikkasa i Alketasa do zgody na jej małżeństwo z Filipem III Arridajosem. Poślubiła go ona następnie, lecz w 318 r. p.n.e. zamordowano go, a ją zmuszono do samobójstwa. Po 317 r. p.n.e. po straceniu Olimpias Kassander, syn Antypatra i jeden z diadochów występując w roli obrońcy dynastii Argeadów, zorganizował wspaniały pogrzeb państwowy Filipowi III Arridajosowi, Eurydyce III i Kynane. Uroczystości odbyły się w Ajgaj (Aegae), w ramach których zorganizowano igrzyska, w których wzięli udział żołnierze macedońscy. Kynane została pochowana w Ajgaj, w pobliżu grobu jej córki i zięcia.
Bibliografia
Źródła niepisane
Aleksander III Wielki na Bucefale podczas bitwy pod Issos w 333 r. p.n.e. Fragment tzw. Mozaiki Aleksandra III Wielkiego z Domu Fauna w Pompejach. Ok. 100 r. p.n.e. Museo Archeologico Nazionale di Napoli
Grobowce Królewskie w Wielkim Kurhanie w Werginie
Medalion rzymski z wizerunkiem matki Aleksandra III Wielkiego, Olimpias. 225 – 250 r. n.e. Muzeum Archeologiczne w Salonikach
Moneta Kassandra z jego podobizną. British Museum
Moneta Perdikkasa III jako Heraklesa. British Museum
Popiersie Filipa II Macedońskiego z epoki hellenistycznej. Ny Carlsberg Glyptotek w Kopenhadze
Portret Aleksandra III Wielkiego. Marmur, rzeźba hellenistyczna, II – I w. p.n.e. Pochodzi z Aleksandrii w Egipcie. British Museum
Stater Filipa III Arridajosa, 323 – 317 p.n.e. Classical Numismatic Group Coins
Tetradrachma Filipa III Arridajosa, 323 – 316 p.n.e. Altes Museum w Berlinie
Źródła pisane
Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica (Greek), vol. XVIII – XX, Perseus Digital Library, ed. M. Bekker, L. Dindorf, F. Vogel, C. Th. Fischer, Leipzig 1903 – 1906.
Flavius Arrianus, Anabasis Alexandri (Greek), Perseus Digital Library, ed. A. G. Roos, Lipsiae 1907.
Justynus Junianus Marek, Zarys dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa, tłum. I. Lewandowski, Warszawa 1988.
Poliajnos, Podstepy wojenne, Biblioteka Antyczna, tłum. M. Borowska, Warszawa 2003.
Polyainos, Strategemata, ed. J. Melber, Leipzig 1887.
Literatura
Berve H., Die Tyrannis bei den Griechen, 2 vols., Munich 1967.
Carney E. D., Olympias: Mother of Alexander the Great, London 2006.
Carney E. D., The Career of Adea-Eurydike, „Historia”, 36, 1987, s. 496 – 502.
Carney E. D., The Sisters of Aleksander the Great: Royal Relicts, „Historia”, 37, 1988, s. 385 – 404.
Carney E. D., Women and Monarchy in Macedonia, Oklahoma 2000.
Greenwalt W. S., The Marriageability Age at the Argead Court: 360 – 317 B.C., „The Classical World”, 82 (2), 1988, s. 93 – 97.
Hammond N. G. L., Filip Macedoński, Poznań 2002.
Hammond N. G. L., Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje, tłum. A. S. Chankowski, Warszawa 1999.
Heckel W., Adea-Eurydike, „Glotta”, 61, 1983, s. 40 – 42.
Heckel W., Kynnane the Illyrian, RSA, 13/14, 1983 – 1984, s. 193 – 200.
Heckel W., Who’s who in the Age of Alexander the Great. Prosopography of Alexander’s Empire, Oxford 2006.
Loman P., No Woman No War: Women’s Participation in Ancient Greek Warfare, „Greece & Rome”, 51 (1), 2004, s. 31 – 54.
Macurdy G. H., Queen Eurydice and the Evidence for Woman Power in Early Macedonia, „American Journal of Philology”, 48 (3), 1927, s. 201 – 214.
Ogden D., Homosexuality and Warfare in Ancient Greece, [w:] Battle in Antiquity, ed. A. B. Lloyd, London 1996.
