Autor: Damian Szymon Nitecki
Rys. Flawiusz Arrian
Flawiusz Arrian (gr. Ἀρριανός Arrianos, łac. Lucius Flavius Arrianus, ur. ok. 86 r. n.e., zm. 160 r. n.e. lub żył ok. 95–175 r. n.e. Był to wybitny historyk z czasów Antoninów, autor wielu cennych pism, głównie poświęconych wojskowości, wybitny rzymski dowódca greckiego pochodzenia i jeden z najzdolniejszych rzymskich wodzów. Napisał dzieła takie jak: „Diatribai Epiktetu”, „Homiliai”, „Encheiridion”, „Parthiaka”, „Periplus Ponti Euxini”, „Tactica”, „Ektaxis kata Alanon”, „Anabasis Alexandri”, „Ta met’ Aleksandron”, „Indica”, „Cynegeticus” i trzy niezachowane dzieła: „Biografia rozbójnika Tilliborosa”, „Czyny Koryntyjczyka Tymoleona z Sycylii” i „Czyny Diona z Syrakuz”. Po ojcu obywatel rzymski. Pochodził z Nikomedii w Bitynii w dzisiejszej północno-zachodniej Turcji, gdzie sprawował dożywotnio funkcję kapłana Demeter i Kory. W czasach cezara Hadriana pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji w wojsku i administracji rzymskiej. Był bowiem dowódcą oddziałów rzymskich w Afryce, nad Renem i Dunajem, ale także członkiem senatu i konsulem w 130 r. n.e. W latach 131–137 n.e. był propretorem Kapadocji (legatus Augusti pro praetore provinciae Cappadociae). W 135 r. n.e. wygrał wojnę z Alanami. W jej trakcie wygrał z Alanami ogromną bitwę pod Erzurum. Podczas wspomnianego starcia mając 22-23 tys. armię rzymską pokonał 200 tys. wojsko Alanów złożone z katafraktów, contarii i lekkozbrojnych konnych łuczników. Po 137 r. n.e. osiadł w Atenach, gdzie nabył prawa obywatelskie i godność m.in. archonta eponima i prytana. Lukian w „Fałszywym proroku Aleksandrze” pisze o Arrianie jako o „uczniu Epikteta, jednym z najznakomitszych Rzymian, który przez całe życie oddawał się nauce i literaturze”. Z kolei Focjusz oceniając styl pisarski Arriana stwierdził następująco:
„Autor nie ustępuje żadnemu z tych pisarzy, którzy są najlepsi w kompozycji dzieła historycznego. Jest znakomity, jeśli chodzi o zwięzłość narracji (…). Styl ma jednolity, wybrzmiewający wielkością (…) Krótko mówiąc, jeśli ktoś dojdzie do czytania dzieł historycznych autora, zobaczy, że jest wielu pisarzy, także wśród starożytnych, którzy stoją na poziomie niższym od tego, jaki on osiągnął”.
Bibliografia
Źródła
Arrianus Flavius, Ektaxis kata Alanon/Acies contra Alanos (Greek), Perseus Digital Library, ed. R. Hercher, A. Eberhard, Leipzig 1885.
Cassius Dio Cocceianus, Historiae Romanae (Greek), ed. E. Cary, H. B. Foster, London – New York 1914.
Focjusz, Biblioteka.
Literatura
Bosworth A. B., Arrian and the Alani, „Harvard Studies in Classical Philology”, 81, 1977, s. 217-255.
Brodersen K., Arrianos / Asklepiodotos: Die Kunst der Taktik. Greek and German, Berlin 2017.
Campbell D. B., Deploying a Roman Army: The Ektaxis kat’ Alanôn of Arrian, Glasgow 2022.
Leon Ruiz D. W., Arrian the historian : writing the Greek past in the Roman Empire, Austin 2021.
Nitecki D. Sz., Legio XV Apollinaris Pia Fidelis, Toruń 2011 (praca magisterska).
Phillips A. A., Wilcock M. M., Xenophon and Arrian On Hunting with Hounds. Cynegeticus. Oxford 1999.
Stadter P. A., Arrian of Nicomedia, Chapel Hill 1980.
Syme R., The Career of Arrian, „Harvard Studies in Classical Philology”, 86, 1982, s. 171–211.
Wheeler E., Flavius Arrianus: a political and military biography, Durham 1977.
